Η Κοζάνη βρίσκεται σήμερα σε μια στιγμή που πονά. Ένας τόπος που για δεκαετίες κράτησε όρθια την ενεργειακή ραχοκοκαλιά της χώρας, τώρα μοιάζει να πληρώνει δυσανάλογα το κόστος μιας μετάβασης που ήρθε βίαια, χωρίς σχέδιο, χωρίς χρόνο, χωρίς δικαιοσύνη. Η απολιγνιτοποίηση — αντί να γίνει γέφυρα προς ένα καλύτερο μέλλον — λειτούργησε σαν καταρράκτης που παρέσυρε μαζί του επιχειρήσεις, οικογένειες, εργασιακές ζωές, όνειρα.
Κοιτάζοντας πίσω, η περιοχή δεν έλειψε από πόρους, αλλά από όραμα. Μετά τον σεισμό του 1995, όταν η κοινωνία ένωσε τις πληγές της για να σταθεί στα πόδια της, τα κονδύλια της ανασυγκρότησης μπορούσαν να είχαν γίνει το θεμέλιο μιας νέας εποχής. Ο Τοπικός Πόρος Ανάπτυξης, οι χρηματοδοτήσεις του ΕΣΠΑ, οι ευκαιρίες που πέρασαν από τα χέρια της περιοχής για δεκαετίες, θα μπορούσαν να είχαν μετατραπεί σε μια πραγματική θωράκιση για το αύριο. Κι όμως, το αύριο αυτό δεν ήρθε ποτέ.
Χωρίς συνεκτικό σχέδιο, χωρίς σταθερή στρατηγική, η Κοζάνη έμεινε δεμένη στον λιγνίτη σαν σε μια μοίρα που την καθόριζε και ταυτόχρονα την εγκλώβιζε. Κι όταν το τέλος αυτής της εποχής έφτασε, η περιοχή βρέθηκε να παλεύει με το κενό: χωρίς εναλλακτικούς δρόμους, χωρίς επενδύσεις, χωρίς ισχυρές νέες παραγωγικές δομές, χωρίς το ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορούσε να στηρίξει μια νέα αρχή.
Οι πληγές είναι ορατές παντού. Στα κλειστά καταστήματα που σκοτεινιάζουν τους δρόμους, στην αγορά που δεν κυλά πια, στις επιχειρήσεις που δεν άντεξαν. Στις οικογένειες που βλέπουν τα παιδιά τους να φεύγουν για δουλειά αλλού. Στους γονείς που ξεπροβοδίζουν τα παιδιά τους στα λεωφορεία, ξέροντας ότι ίσως να μη γυρίσουν ποτέ πίσω. Στη συλλογική αγωνία που πλανάται πάνω από μια κοινωνία που συρρικνώνεται. Η απώλεια της κοινοβουλευτικής έδρας απλώς έβαλε σε αριθμούς αυτό που όλοι νιώθουμε: ότι ο τόπος χάνει το μέλλον του.
Κι όμως — παρά τη θλίψη, παρά την κόπωση — η Κοζάνη δεν είναι ένας τόπος που παραδίδεται εύκολα. Έχει μέσα της δύναμη, μνήμη, αξιοπρέπεια, και μια βαθιά ριζωμένη περηφάνια ανθρώπων που έμαθαν να παλεύουν με το χώμα και τη φωτιά. Σήμερα, τα νέα εργαλεία της Δίκαιης Μετάβασης μπορούν να γίνουν ευκαιρία. Αλλά μόνο αν συνοδευτούν από κάτι που δεν αγοράζεται: από καθαρό σχέδιο, συνέπεια, αλήθεια, ενότητα και σεβασμό προς έναν τόπο που έχει προσφέρει πολλά.
Η ανάπτυξη δεν θα έρθει από τα χαρτιά των προγραμμάτων. Θα έρθει από τη δύναμη των ανθρώπων της περιοχής να μετατρέψουν την πίκρα σε δημιουργία. Από την ικανότητα να χτίσουν από την αρχή, αυτή τη φορά με σοβαρότητα και σταθερότητα. Από μια πολιτική ηγεσία που θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Από μια κοινωνία που θα ξαναβρεί τη φωνή της και θα απαιτήσει το μέλλον που της αξίζει.
Η Κοζάνη μπορεί να ξανασηκωθεί. Το έχει ξανακάνει. Το μόνο που χρειάζεται είναι να πιστέψει πως η παρακμή δεν είναι το τέλος — αλλά η αρχή μιας νέας εποχής που θα χτιστεί με κόπο, αλήθεια και ελπίδα.
Κατερίνα Μαρκοπούλου – Δημοσιογράφος
